Upadłość konsumencka bez majątku: jak wygląda i co robi syndyk

Czy można ogłosić upadłość konsumencką bez majątku?

Tak. Przepis, który pozwala oddalić wniosek z powodu braku majątku, w upadłości konsumenckiej stosuje się tylko wtedy, gdy wniosek złożył wyłącznie wierzyciel. Jeśli wniosek składają Państwo sami, brak majątku nie stoi na przeszkodzie.

Źródło: Prawo upadłościowe, art. 491² ust. 1

Kto płaci za postępowanie, gdy nie ma majątku?

Gdy majątek nie wystarcza na koszty postępowania, pokrywa je tymczasowo Skarb Państwa. Sąd przyznaje syndykowi zaliczkę z tych środków już przy ogłoszeniu upadłości.

Później koszty te co do zasady wchodzą do planu spłaty. Jeśli sąd umarza długi bez planu spłaty, kosztami obciąża Skarb Państwa. Po Państwa stronie zostaje opłata od wniosku (30 zł) i ewentualne wynagrodzenie za pomoc. Szczegóły: ile kosztuje upadłość konsumencka.

Źródło: Prawo upadłościowe, art. 491⁷ ust. 1 i 3; art. 491¹⁵ ust. 2; art. 491¹⁶ ust. 2

Co robi syndyk, gdy upadły nie ma majątku?

Syndyk jest wyznaczany w każdej upadłości konsumenckiej. Po ogłoszeniu upadłości:

• prosi urząd skarbowy o informacje o Państwa sytuacji majątkowej, m.in. z ostatnich 5 lat, i sprawdza w KRS udziały w spółkach;
• informuje sędziego-komisarza, jeśli te dane nie zgadzają się z wnioskiem;
• przejmuje tę część dochodu, która nie jest wolna od zajęcia (o tym niżej);
• po terminie na zgłoszenie wierzytelności składa sądowi projekt planu spłaty albo informację, że są podstawy do umorzenia długów bez planu.

Państwa zadaniem jest współpraca: wskazanie i wydanie majątku oraz dokumentów. Brak współpracy może skończyć się umorzeniem postępowania.

Źródło: Prawo upadłościowe, art. 491⁵, 491⁸, 491¹⁰ ust. 2, 491¹⁴ ust. 1; art. 63

Czego syndyk nie może zabrać?

Do majątku, z którego spłaca się wierzycieli (masy upadłości), nie wchodzą m.in.:

• rzeczy wyłączone spod egzekucji, m.in. niezbędne sprzęty domowe (lodówka, pralka, kuchenka, łóżka, stół i krzesła), pościel, bielizna i ubranie codzienne, zapasy żywności i opału na miesiąc oraz narzędzia potrzebne do osobistej pracy zarobkowej (bez samochodu), a także papiery osobiste i przedmioty niezbędne do nauki;
• część wynagrodzenia za pracę, która nie podlega zajęciu;
• dodatkowo część dochodu liczona od kryterium dochodowego z pomocy społecznej: 150% tej kwoty na Państwa i na każdą osobę na Państwa utrzymaniu (łącznie z częścią wolną od zajęcia).

Jak to działa: część dochodu wolna od zajęcia zostaje Państwu zawsze. Jeśli jest niższa niż 150% kryterium z pomocy społecznej, zostaje tyle, by łącznie wyrównać do tej kwoty. Gdy ktoś jest na Państwa utrzymaniu, kwotę mnoży się przez liczbę osób. Wysokość kryterium określa rozporządzenie Rady Ministrów. Ile dokładnie zostanie w Państwa sprawie, zależy od dochodu i sytuacji rodzinnej.

Źródło: Prawo upadłościowe, art. 63 ust. 1, 1a, 1b; Kodeks postępowania cywilnego, art. 829; Rozporządzenie RM, Dz.U. 2024 poz. 1044

A co z mieszkaniem?

Jeśli nie mają Państwo mieszkania na własność, syndyk nie ma czego sprzedać. Jeśli mają, mieszkanie wchodzi do masy upadłości. Gdy jest potrzebne na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych, z kwoty ze sprzedaży wydziela się Państwu sumę odpowiadającą przeciętnemu czynszowi najmu w tej samej lub sąsiedniej miejscowości za 12–24 miesiące. Kwotę określa sędzia-komisarz na Państwa wniosek.

Źródło: Prawo upadłościowe, art. 342a

Czy bez majątku i dochodu długi mogą zostać umorzone bez planu spłaty?

Tak, w określonych sytuacjach. Sąd umarza zobowiązania bez planu spłaty, gdy osobista sytuacja upadłego w oczywisty sposób wskazuje, że jest on trwale niezdolny do jakichkolwiek spłat. Gdy niezdolność nie jest trwała, sąd umarza je warunkowo: przez 5 lat dłużnik lub wierzyciel może wnieść o ustalenie planu spłaty, jeśli sytuacja się poprawi.

W pozostałych sprawach sąd ustala plan spłaty, zwykle do 36 miesięcy. Bierze przy tym pod uwagę Państwa możliwości zarobkowe, koszty utrzymania Państwa i rodziny oraz potrzeby mieszkaniowe. O wyniku zawsze decyduje sąd.

Źródło: Prawo upadłościowe, art. 491¹⁶ ust. 1 i 2a; art. 491¹⁵ ust. 1 pkt 4 i ust. 4